Staszów upamiętnia swoich dawnych mieszkańców
Staszów przez wieki był miejscem spotkania kultur, religii i tradycji. Jeszcze przed II wojną światową społeczność żydowska stanowiła tu od 50 do 60 procent mieszkańców, współtworząc codzienne życie miasta – jego handel, rzemiosło i bogaty krajobraz kulturowy. Dziś pamięć o tamtych czasach powraca w nowej, poruszającej formie, przypominając, jak ważne jest pielęgnowanie wspólnego dziedzictwa.
26 marca 2026 roku w Ratuszu w Staszowie odbyło się uroczyste podsumowanie projektu „Nasi sąsiedzi Żydzi” oraz otwarcie „Sali Historii i Kultury Żydowskiej” Muzeum Ziemi Staszowskiej, które zgromadziło gości, mieszkańców oraz potomków dawnych żydowskich rodzin związanych ze Staszowem.
Przed rozpoczęciem uroczystości w Parku Miejskim im. Górników Siarkowych posadzono drzewo poświęcone pamięci żydowskiej społeczności Staszowa. Ten symboliczny gest stał się wyrazem szacunku dla dawnych mieszkańców miasta oraz trwałym znakiem pamięci o ich obecności i wkładzie w jego historię.
Główna część uroczystości w Ratuszu rozpoczęła się od powitania uczestników przez Annę Gogolę, dyrektor Staszowskiego Ośrodka Kultury oraz dr. Dariusza Kubalskiego, prezesa Staszowskiego Towarzystwa Kulturalnego. W wydarzeniu uczestniczył dr Leszek Kopeć, burmistrz miasta i gminy Staszów, który w swoim wystąpieniu podkreślił, jak istotne jest zachowanie pamięci o wielokulturowym dziedzictwie miasta. Zaznaczył także, że kultura żydowska stanowi integralną część historii Staszowa, a takie inicjatywy jak powstanie „Sali Historii i Kultury Żydowskiej” pomagają budować świadomość kolejnych pokoleń oraz uczą szacunku dla przeszłości.
Wśród obecnych byli również dr Ewa Kondek, zastępca burmistrza, Wojciech Charyga, wiceprzewodniczący Rady Miejskiej w Staszowie, ks. prał. Jan Ziętarski, proboszcz parafii pw. św. Bartłomieja Apostoła, dyrektorzy placówek oświatowych z terenu gminy Staszów, Magdalena Orszulak, dyrektor Biblioteki Publicznej Miasta i Gminy w Staszowie, a także potomkowie żydowskich rodzin staszowskich: Margie Freeman z mężem rabinem Leonardem Levinem, Sara Freeman, Dobrochna Fire oraz Zywia Chadzyńska.
W dalszej części przedstawiono efekty realizowanego projektu „Nasi sąsiedzi Żydzi”, którego celem było przypomnienie wielokulturowej historii miasta i przywrócenie pamięci o jego dawnych mieszkańcach. Nie zabrakło także części edukacyjnej i artystycznej. Uczestnicy wysłuchali prelekcji Doroty Bidzińskiej pt. „O skarbach i bramach, czyli historia chasydów”, a wyjątkową atmosferę wydarzenia dopełnił koncert muzyki klezmerskiej w wykonaniu Marii Chwastek, Nadii Michty, Grzegorza Michty oraz Aleksego Michty.
Centralnym punktem uroczystości było otwarcie „Sali Historii i Kultury Żydowskiej”, nowej przestrzeni w Muzeum Ziemi Staszowskiej, poświęconej pamięci społeczności żydowskiej. W sali zgromadzono liczne pamiątki, archiwalne dokumenty oraz wielkoformatowe fotografie przedstawiające dawnych mieszkańców i miejsca związane z ich życiem. Szczególne miejsce zajmuje gablota przeznaczona dla tory pochodzącej z dawnej staszowskiej synagogi. Całość wydarzenia dopełniła wystawa twórczości Jesekiela Dawida Kirszenbauma, malarza pochodzącego ze Staszowa, który żył w latach 1900–1954.
Powstanie Izby Pamięci to jeden z kluczowych elementów projektu „Nasi sąsiedzi Żydzi”, który został zrealizowany przez Staszowski Ośrodek Kultury dzięki wsparciu finansowemu Forum Dialogu w wysokości 15 tysięcy złotych. Projekt był odpowiedzią na potrzebę przypomnienia o wspólnej historii i przywrócenia pamięci o społeczności, której ślady po tragicznych wydarzeniach II wojny światowej często uległy zatarciu.
W czasie okupacji niemieckiej w Staszowie utworzono getto, które zostało zlikwidowane 8 listopada 1942 roku. Tego dnia około 6 tysięcy Żydów zostało zgromadzonych na Rynku, a następnie wywiezionych do obozu zagłady w Treblince. Tragiczne losy tej społeczności stanowią dziś ważne tło dla działań upamiętniających i edukacyjnych.
Nowo otwarta „Sala Historii i Kultury Żydowskiej” jest miejscem refleksji, pamięci i dialogu. To przestrzeń, która nie tylko dokumentuje przeszłość, ale także buduje most między dawnymi, a współczesnymi mieszkańcami Staszowa, przypominając, że historia miasta to wspólne dziedzictwo wielu narodów i kultur.
Organizatorami wydarzenia byli: gmina Staszów, Staszowski Ośrodek Kultury oraz Staszowskie Towarzystwo Kulturalne.
