500 lat historii Staszowa na kartach wyjątkowej monografii

Gdybyśmy mogli cofnąć się w czasie do 1525 roku, zobaczylibyśmy zupełnie inny Staszów – niewielkie miasteczko, które właśnie otrzymuje prawa miejskie. Nie byłoby jeszcze brukowanych ulic, nowoczesnych budynków, ani ruchliwego Rynku, który dziś tętni życiem. To wtedy zaczęła się historia, która przez kolejne wieki nabierała tempa i kształtowała to miejsce.

Dziś Staszów obchodzi 500-lecie nadania praw miejskich, a jego mieszkańcy mogą spojrzeć na swoją historię w wyjątkowy sposób, między innymi dzięki nowo wydanej monografii „Staszów – 500 lat tradycji. Dzieje miasta”. To książka, która nie tylko dokumentuje dzieje miasta, ale również pozwala je poczuć – zobaczyć Staszów takim, jakim był w różnych epokach i odkryć, jak stał się miejscem, które znamy dzisiaj.

Każde miasto ma swoją historię, ale nie każde może pochwalić się tak bogatym dziedzictwem jak Staszów. Ta monografia to niezwykła podróż przez pięć wieków – od pierwszych osadników, przez okres świetności w czasach I Rzeczypospolitej, dramatyczne wydarzenia XIX i XX wieku, aż po współczesność.

To książka dla każdego – dla pasjonatów historii, dla mieszkańców ciekawych swoich korzeni i dla tych, którzy chcą spojrzeć na Staszów z nowej perspektywy. Jest pełna nieznanych faktów i unikalnych fotografii, które ukazują miasto w różnych momentach jego dziejów. To nie tylko publikacja naukowa, ale także wyjątkowa pamiątka jubileuszu, która pozwala lepiej zrozumieć to, co było i z dumą patrzeć w przyszłość.

Pomysł napisania monografii narodził się z rozmów śp. dr. Kazimierza Sztaby, dr Ewy Kondek i dr. Leszka Kopcia. To oni dostrzegli potrzebę zebrania i usystematyzowania wiedzy o Staszowie, by stworzyć dzieło, które nie tylko podsumuje bogatą historię miasta, lecz także ukaże jego rozwój na przestrzeni pięciu wieków.

Pierwsze rozmowy na temat publikacji rozpoczęły się w czerwcu 2021 roku, a oficjalne prace badawcze ruszyły 8 grudnia 2022 roku. W realizację projektu zaangażowali się doświadczeni naukowcy i badacze, głównie z Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. Każdy z autorów podjął się opracowania innego zakresu historii Staszowa.

Publikacja to coś więcej niż tylko zbiór dat i faktów. Każdy rozdział został napisany w przystępny sposób, dzięki czemu czytelnik może poznać zarówno ogólny zarys dziejów miasta, jak i szczegółowe wydarzenia, które miały wpływ na jego rozwój. Za opracowanie poszczególnych części monografii odpowiadał zespół ekspertów:

• dr Cezary Jastrzębski (UJK) – autor rozdziału o fizjografii Staszowa,
• dr hab. Jacek Pielas (UJK) – opisał dzieje Staszowa w okresie I Rzeczypospolitej,
• prof. dr hab. Jerzy Pająk (UJK) – przedstawił losy miasta w XIX wieku,
• dr Dariusz Kubalski (Staszowskie Towarzystwo Kulturalne) – omówił okres międzywojenny i okupację,
• dr hab. Grzegorz Miernik (UJK) – opracował historię Staszowa w czasach PRL,
• mgr inż. arch. Włodzimierz Pedrycz (Narodowy Instytut Dziedzictwa) – zajął się urbanistyką miasta,
• mgr Łukasz Młynarski (Narodowy Instytut Dziedzictwa) – opisał zabytki nieruchome,
• dr inż. Ewa Kondek i dr Leszek Kopeć (Urząd Miasta i Gminy w Staszowie) – przedstawili współczesny obraz miasta.

Wydawcą monografii jest Wydawnictwo Diecezjalne i Drukarnia w Sandomierzu, a jej redakcję naukową objął prof. dr hab. Jerzy Szczepański. Recenzję naukową napisał dr hab. Krzysztof Ślusarek z Uniwersytetu Jagiellońskiego. Powstanie tej niezwykłej pozycji było możliwe dzięki dofinansowaniu ze środków Województwa Świętokrzyskiego oraz lokalnych firm ADMA Zakład Remontowo-Budowlany oraz SUBOR Sp. z o.o. Staszów.

Publikacja zawiera również bogaty materiał fotograficzny pochodzący m.in. z Narodowego Archiwum Cyfrowego, archiwum Yad Vashem, Fotopolski, archiwum Urzędu Miasta i Gminy w Staszowie oraz prywatnych kolekcji pasjonatów historii – Jerzego Krauzego, Marka Sobieniaka, Andrzeja Sochackiego i Sławomira Rakowskiego.

Oficjalna promocja monografii odbyła się 28 marca w Staszowskim Ośrodku Kultury. To wydarzenie przyciągnęło nie tylko autorów książki i samorządowców, ale także wielu mieszkańców, którzy z ogromnym zainteresowaniem śledzili prezentację tej wyjątkowej publikacji. Data promocji nie była przypadkowa – dokładnie 90 lat wcześniej, 28 marca 1935 roku, Rada Miejska Staszowa nadała Marszałkowi Józefowi Piłsudskiemu tytuł Honorowego Obywatela Miasta Staszowa. Wybór tego dnia na oficjalną premierę monografii miał symboliczne znaczenie – historia Staszowa i jego wielowiekowe dziedzictwo splatają się bowiem z losami wybitnych postaci, które odegrały kluczową rolę w dziejach Polski. 

Podczas spotkania burmistrz miasta i gminy Staszów, dr Leszek Kopeć, podziękował wszystkim osobom współpracującym i zaangażowanym w powstanie monografii „Staszów – 500 lat tradycji. Dzieje miasta”. Włodarz podkreślił także znaczenie tej publikacji dla lokalnej społeczności:

- Staszów to nie tylko miejsce na mapie, ale przede wszystkim ludzie, którzy przez stulecia budowali jego charakter i tożsamość. Ta monografia to zapis naszych wspólnych losów, świadectwo tego, jak wiele pokoleń mieszkańców miało wpływ na kształt naszego miasta. Dziś przekazujemy w Państwa ręce dzieło, które nie tylko przypomina o przeszłości, ale także inspiruje do myślenia o przyszłości Staszowa.

Podczas wydarzenia zaprezentowano multimedialny pokaz przedstawiający kulisy pracy nad monografią. Nie zabrakło również dyskusji z autorami, którzy podzielili się swoimi doświadczeniami i ciekawostkami związanymi z pisaniem książki, a także o wyzwaniach, jakie napotkali podczas pisania poszczególnych rozdziałów.

Wydarzenie uświetnił także występ studentów Instytutu Muzyki Uniwersytetu Jana Kochanowskiego pod kierownictwem Piotra Sitkowskiego, którzy przygotowali artystyczny akcent wieczoru. Podczas spotkania w Staszowskim Ośrodku Kultury, nawiązując do ważnej dla miasta rocznicy, nadania Józefowi Piłsudskiemu Honorowego Obywatela Staszowa, zaprezentowano biograficzną wystawę elementarną, przygotowaną przez Biuro Edukacji Narodowej Instytutu Pamięci Narodowej. Ekspozycja przybliżała zarówno polityczną działalność Marszałka, jak i jego życie prywatne. To była świetna okazja, by spojrzeć na Piłsudskiego nie tylko jako historyczną postać, ale także jako człowieka z pasjami i wyzwaniami, z którymi musiał się mierzyć.

Monografia „Staszów – 500 lat tradycji. Dzieje miasta” jest dostępna do nabycia w Staszowskim Ośrodku Kultury. To pozycja, którą warto mieć w swojej bibliotece – zarówno jako źródło wiedzy, jak i pamiątkę tego wyjątkowego jubileuszu. To niezwykle ważna publikacja – zarówno dla tych, którzy tu się urodzili, jak i dla wszystkich, którzy są związani z miastem. To książka, która pozwala spojrzeć na Staszów z nowej perspektywy i docenić jego wielowiekową historię. To także doskonałe źródło wiedzy dla młodszych pokoleń – nie tylko jako podręcznik lokalnej historii, ale również jako inspiracja do poznawania korzeni swojego miasta. Dzięki niej możemy zobaczyć, jak Staszów się rozwijał, jakie wyzwania stawały przed jego mieszkańcami i jakie wydarzenia miały wpływ na kształt, jaki miasto ma dzisiaj. To książka, do której warto wracać, by poznawać, odkrywać na nowo i z dumą mówić: „To nasze miasto. To nasza historia.”